Ολυμπιακό κωπηλατοδρόμιο Σχοινιά

Ανακάλυψα εντελώς τυχαία την ύπαρξη του κωπηλατοδρομίου κατά την διάρκεια μιας περιήγησης της περιοχής στο Google Earth όπου και παρατήρησα την ύπαρξη δύο τεράστιων υδάτινων καναλιών λίγα μόλις μέτρα από την δημοφιλή παραλία του Σχοινιά:

Αν και έχω επισκεφτεί δεκάδες φορές την περιοχή, αγνοούσα πλήρως την ύπαρξη του κωπηλατοδρομίου καθώς δεν είναι ιδιαίτερα ορατό από τις παρακείμενες λεωφόρους της περιοχής.

Ύστερα από μια σύντομη διαδικτυακή έρευνα, μάθαμε πως το κωπηλατοδρόμιο κατασκευάστηκε για να φιλοξενήσει τα αγωνίσματα της κωπηλασίας και του κανόε sprint στους Ολυμπιακούς αγώνες του 2004.

Πέραν της ιδιαιτερότητας της κατασκευής, ένας επιπλέον λόγος που αποφασίσαμε να το επισκεφθούμε είναι η ευρύτερη εγκατάλειψη των υποδομών της Ολυμπιάδας του 2004, γεγονός το οποίο μας κίνησε την υποψία πως η τοποθεσία μπορεί να παρουσιάζει ενδιαφέρων και από την σκοπιά της αστικής εξερεύνησης – δεν απογοητευτήκαμε.

Quick Facts

  • Το κόστος κατασκευής του κωπηλατοδρομίου ανήλθε στα 76,3 εκατομμύρια ευρώ.
  • Η πλήρωση της λίμνης γίνεται από την παρακείμενη Μακάρια πηγή αλλά υπάρχει συμπληρωματικός, «backup» αγωγός με την λίμνη Μαραθώνα όταν η ροή του νερού από την πηγή δεν επαρκεί για την διατήρηση της στάθμης του νερού.
  • Η Μακάρια πηγή που σήμερα τροφοδοτεί την λίμνη κάποτε τροφοδοτούσε (συμπληρωματικά) με νερό την Αθήνα.
  • Το πρώην αεροδρόμιο Μαραθώνα που λειτουργούσε στον χώρο του σημερινού κωπηλατοδρομίου αποτέλεσε την «βάση» απ’ όπου η Aegean ξεκίνησε τις δραστηριότητες της.

Κατασκευή

Όταν επιλέχθηκε η Αθήνα για την διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, δημιουργήθηκε ένα πρόγραμμα κατασκευής εγκαταστάσεων και επικράτησε ένας μικρός πανικός για την ακριβή χωροθέτηση τους.

Συγκεκριμένα για το κωπηλατοδρόμιο, απαιτούνταν μια μεγάλη, σχετικά επίπεδη έκταση, κοντά σε κάποια «πηγή» νερού, χαρακτηριστικά χαρακτηριστικά που απαντώνται στον Σχοινιά.

Το πρόβλημα όμως με τον Σχοινιά ήταν ο πιθανός περιβαλλοντολογικός αντίκτυπος του έργου καθώς η έκταση βρίσκεται εντός του προστατευόμενου εθνικού πάρκου Σχοινιά – Μαραθώνα, γεγονός το οποίο προκάλεσε ακόμη και διεθνείς αντιδράσεις.

Σε κάθε περίπτωση, το έργο κατασκευάστηκε και παραδόθηκε εγκαίρως για την Ολυμπιάδα του 2004. 

Ύστερα από αρκετή έρευνα, εντόπισα το παρακάτω ενδιαφέρον video παρουσίασης των υποδομών από το 2003:

Περεταίρω, εντόπισα σε δημόσιο σχόλιο την παρακάτω ενδιαφέρουσα μαρτυρία ανθρώπου που εργάστηκε στο έργο η οποία και θεωρώ πως αξίζει να καταγραφεί:

Tο πιο ψυχοφθόρο έργο έχω βιώσει ποτέ, λόγω του σχεδόν αδύνατου και ανελαστικού χρονοδιαγράμματος για την ολοκλήρωσή του! Παράλληλα με τις εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες, εκσκαφής της λάσπης, συνεχούς χρήσης προωθητή γαιών όχι για την χρήση που προορίζεται το μηχάνημα αλλά για ξεκολλάει πρέσες, βαρέλες, τσάπες και όλων των ειδών αυτοκίνητα από φορτηγό έως επιβατηγό και τους εκατοντάδες τόννους κροκάλας που διαστρώνονταν καθημερινά για την κίνηση και μόνον των φορτηγών και μηχανημάτων, όπου την επόμενη μέρα είχαν απλώς εξαφανιστεί και θα έπρεπε να διαστρωθούν εκ νέου!

Για την στεγανοποίηση Υ/Σ όπου βρίσκονταν κατά το ήμισυ κάτω από την επιφάνεια της λίμνης αλλά και της θάλασσας, για τα εκατοντάδες κυβικά σκυροδέματος C 12/15 που χρησιμοποιήθηκαν σε περίοδο υπερυψηλής ζήτησης σκυροδέματος, μόνο και μόνο για να μπορούν να πατήσουν επάνω οι εργάτες προκειμένου να ρίξουν γκρο μπετόν την 24ωρη/ημέρα χρήση αντλιών και τις πασσαλοσανίδες που απαιτήθηκαν μόνο και μόνο για την κατασκευή 3 στεγανών βόθρων! Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς...

Την διαμόρφωση των πρανών της λίμνης παράλληλα όχι με την "αρχαιολογική σκαπάνη" αλλά με το αρχαιολογικό σκουπάκι λόγω των εξαιρετικών αρχαιολογικών ευρημάτων εντός του έργου.

Αυτή ήταν και η πρώτη φορά που κατάλαβα και ντράπηκα για το ότι πίστευα μέχρι τότε για τους αρχαιολόγους, όταν πλησιάζοντας και ρωτώντας έναν από αυτούς γιατί ήταν τόσο μεγάλης σημασίας αυτές οι αρχαίες πέτρες, άκουσα έκθαμβος μια ιστορία ολόκληρη για την απόδειξη ύπαρξης αρχαίου οικισμού και των συνηθειών του στον χώρο του έργου, αλλά και την ιστορία του συγκεκριμένου σημείου όπου επιμελώς καθάριζε με ένα σκουπάκι, την οικογένεια που ζούσε εκεί και το παιδάκι της που πέθανε για κάποια αιτία... Η πρώτη φορά που ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ κατάλαβα γιατί ενώ θα έπρεπε να βρίσκεται ένας εκσκαφέας εκεί, βρίσκονταν 2-3 σκουπάκια...

Παράλληλα, αισθάνομαι υπερήφανος που συμμετείχα στην κατασκευή όχι ενός μικρού ή μεγάλου έργου, αλλά ενός έργου που βελτίωσε δραματικά το περιβάλλον. Κάναμε ένα αεροδρόμιο λίμνη, φέραμε ξανά ερωδιούς και άλλα πουλιά και ζώα και αποτρέψαμε την παράνομη δόμηση επάνω στον υπάρχοντα υδροβιότοπο, ανατροφοδοτώντας τον με νερό, όπου μπορούσε να δει κανείς μέχρι τότε φορτηγά να αδειάζουν χώματα και μπάζα για να χτιστούν καινούργια σπίτια πάνω του!!!

- Bagiaduras

Η τοποθεσία πριν το κωπηλατοδρόμιο

Η θέση που καταλαμβάνει σήμερα το κωπηλατοδρόμιο και η περιοχή πέριξ αυτού, γνωστή και ως «μεγάλος βάλτος», παρουσιάζουν ανθρώπινη δραστηριότητα τουλάχιστον από την εποχή της μάχης του Μαραθώνα το 490 π.χ., μια καθοριστική για την μετέπειτα πορεία του δυτικού πολιτικού μάχη με γεωπολιτικές προεκτάσεις ακόμη και στο σήμερα.

Η πρώτη μεγάλης κλίμακας σύγχρονη ανθρώπινη παρέμβαση επήλθε το 1928 με την κατασκευή του φράγματος Μαραθώνα το οποίο εμποδίζει την φυσική ροή του ποταμού Οινόη από την Πάρνηθα μέχρι τις εκβολές του στον Μαραθώνα με αποτέλεσμα την δημιουργία του παραθαλάσσιου κάμπου της περιοχής.

Το φράγμα του Μαραθώνα στα τελευταία στάδια της κατασκευής του. Πηγή: ΕΥΔΑΠ

Αν και σταμάτησε να τροφοδοτείται με νερό από τον ποταμό Οινόη, ο «μεγάλος βάλτος» συνέχισε να τροφοδοτείται με νερό χειμώνα-καλοκαίρι από διάφορες πηγές όπως η Δρακονέρα και η Μακάρια Πηγή.

Το 1932 έγινε ένα έργο μερικής αποξηράνσεως του βάλτου με στόχο την απαλλαγή της περιοχής από τα κουνούπια και την ελονοσία. Αυτό έγινε με την εκσκαφή αποστραγγιστικής τάφρου από την Mακάρια Πηγή μέχρι την θάλασσα η οποία είχε ως αποτέλεσμα την υποβίβαση της στάθμης των επιφανειακών και υπογείων υδάτων έως και 1,5 μέτρα.

Αργότερα, λόγω της εκθετικής αύξησης της κατανάλωσης νερού της πρωτεύουσας σε συνδυασμό με μια σειρά ετών ελλιπούς βροχόπτωσης, αποφασίστηκε η ενίσχυση της λίμνης Μαραθώνα με νερά της Μακάριας Πηγής, δυναμικότητας περίπου 500 λίτρων το δευτερόλεπτο μέσω ειδικού αγωγού – αντλιοστασίου.

Φωτογραφίες του 2012 από τον σταθμό υδροληψίας στην Μακάρια Πηγή, πηγή: https://vida-omada.blogspot.com/2018/01/blog-post_62.html

Έντονη παρουσία στην ευρύτερη περιοχή επίσης είχε και έχει ο στρατός, ξεκινώντας από την εποχή του εμφυλίου μέχρι και σήμερα με πεδία βολών, πολυβολεία, κεραίες και άλλες εγκαταστάσεις.

Το καλοκαίρι του 1963 διοργανώθηκε στον χώρο του βάλτου το λεγόμενο Τζάμπορι (Jamboree), μια μεγάλη κατασκήνωση στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 14000 πρόσκοποι από δεκάδες χώρες του κόσμου:

Το 1973 δημιουργείται στον χώρο το αεραθλητικό αεροδρόμιο Μαραθώνος με χωμάτινο αεροδιάδρομο μήκους 1200μ ο οποίος το 1979 μετατράπηκε το  σε επίσημο κρατικό αερολιμένα με την κωδική ονομασία LGMR:

Το αεροδρόμιο Μαραθώνα, άγνωστη χρονολογία. Πηγή: http://drflight.blogspot.com/2019/03/blog-post.html